Η 21η Μαρτίου έχει θεσπιστεί από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών Διεθνής Ημέρα Δασών. Τιμάται κάθε χρόνο στις 21 Μαρτίου, συμπίπτει με την Εαρινή Ισημερία και στοχεύει στην ανάδειξη της πολυδιάστατης συμβολής των δασών στο περιβάλλον, την κοινωνία και την οικονομία. Η επόμενη μέρα (22/3), είναι «Παγκόσμια Ημέρα Νερού», επίσης άρρηκτα συνδεδεμένη με τα δάση.
[1]
Δυστυχώς η Παγκόσμια Ημέρα Δασών βρίσκει την Κάρπαθο αντιμέτωπη με μια οικολογική καταστροφή που όμοιά της δεν έχει ξαναδεί στη σύγχρονη ιστορία της. Η ξήρανση των πεύκων έχει ήδη νεκρώσει μεγάλες εκτάσεις πευκοδάσους και δυστυχώς συνεχίζει να επεκτείνεται. Η καταστροφή μπορεί μόνο να συγκριθεί με μερικές από τις μεγαλύτερες δασικές πυρκαγιές που έχουν πλήξει το νησί.
Εντοπισμένες εστίες ξήρανσης υπήρχαν πάντα στα πευκοδάση μας. Εδώ και 15-20 χρόνια η εμφάνισή τους ήταν συχνότερη αλλά πάντως εντοπισμένη. Την τελευταία διετία όμως η φυσική ισορροπία κατέρρευσε και η ξήρανση γενικεύτηκε. Ο απολογισμός σήμερα είναι τραγικός. Μεγάλες εκτάσεις στη νότια Κάρπαθο έχουν ολοκληρωτικά νεκρωθεί και μεγάλα τμήματα σε κεντρικές περιοχές έχουν προσβληθεί.
Τα αίτια είναι γνωστά αφού πλήττονται πολλές περιοχές της χώρας αλλά και της Μεσογείου. Στο νησί μας επιβεβαιώθηκαν από ανεξάρτητες έρευνες ειδικών επιστημόνων, όπως του βιολόγου Δρ. Παναγιώτη Πετράκη από το Ινστιτούτο Μεσογειακών Ερευνών, που μετακάλεσε τον Μάΐο του 2025 ο πολιτιστικός Σύλλογος ΟΜΟΝΟΙΑ Απερίου σε συνεργασία με τον Δήμο Καρπάθου. Επίσης πρόσφατα του εντομολόγου Δρ. Δημητρίου Αβτζή από το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών που μετακάλεσε το Επαρχείο Καρπάθου & ΗΝ Κάσου. Η ξήρανση οφείλεται σε προσβολές εντόμων και ξυλοφάγων σκαθαριών, φυσικών ειδών που ενδημούν στα πευκοδάση, των οποίων όμως ο πληθυσμός πολλαπλασιάστηκε λόγω των κλιματικών συνθηκών και της ξηρασίας των τελευταίων ετών. Η ξηρασία είναι ο πρωτογενής παράγοντας που έχει διαταράξει την φυσική υγεία του δάσους και εξασθενήσει τα δέντρα.
Οι επιστήμονες καταλήγουν σε ταυτόσημα συμπεράσματα. Επιβάλλεται η απομάκρυνση των προσβεβλημένων και νεκρών πεύκων για να περιοριστεί η εξάπλωση και να βοηθηθεί το δάσος να ανακάμψει. Ο Δρ. Πετράκης προτείνει επιπρόσθετα απλές τεχνικές στάγδην ύγρανσης των δέντρων με χρήση πλαστικών σάκων.
Σε μεγάλη κλίμακα είναι προφανές ότι οποιαδήποτε από τις παραπάνω παρεμβάσεις απαιτεί είτε καλά προγραμματισμένες εργολαβικές παρεμβάσεις της κεντρικής διοίκησης είτε μαζικά εθελοντικά κινήματα. Δυστυχώς εκτός από μια εργολαβία του Δασαρχείου σε περιοχή των Σπόων το 2024, τίποτε από τα δύο δεν φαίνεται να υπάρχει και όλα έχουν αφεθεί στην φύση. Ίσως οι κάπως καλύτερες βροχοπτώσεις της φετινής περιόδου να βάλουν φρένο ή να επιβραδύνουν την καταστροφή.
Πρόσφατες μεμονωμένες και ειδικές άδειες του Δασονομείου για απομάκρυνση νεκρών δέντρων θα μπορούσαν με μεθοδικό προγραμματισμό και συνεργασία κρατικών υπηρεσιών-τοπικής αυτοδιοίκησης-κοινωνικών φορέων-εθελοντών να έχουν ουσιαστικό αποτέλεσμα. Μπορούμε;
Η ΟΜΟΝΟΙΑ Απερίου και ο περιβαλλοντικός σύλλογος του Μερτώνα έχουν ήδη στο ενεργητικό τους δεκάδες δράσεις για τα δάση και το περιβάλλον. Την Κυριακή 22/3 συνεχίζουν με απομάκρυνση νεκρών πεύκων στην περιοχή του Αγίου Νεκταρίου. Θα συνεχίσουν αργότερα στις περιοχές Υπαπαντή και Μερτώνας. Οι πολιτιστικοί σύλλογοι και οι φορείς του νησιού μπορούν και πρέπει να ενεργοποιηθούν πέρα από τα λαογραφικά και στο περιβάλλον. Γνωρίζουμε ότι μερικοί ήδη το κάνουν. Από αυτό το βήμα τους καλούμε σε συντονισμό και συνεργασία.
Μιχάλης Μικρός-Μικροπανδρεμένος