Η Κάρπαθος από το ΕΜΠ στα Βραβεία Αρχιτεκτονικής Grail Awards 2026

Η Κάρπαθος ταξίδεψε πρόσφατα από το βόρειο άκρο του Αιγαίου μέχρι τις αίθουσες του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και, λίγο αργότερα, μέχρι τα αρχιτεκτονικά βραβεία Grail. Μέσα από μια αρχιτεκτονική πρόταση που εστιάζει στο βόρειο τμήμα του νησιού, η αρχιτεκτονική συνδέθηκε με τη μνήμη, το τοπίο και τον πολιτισμό, μετατρέποντας τον τόπο σε αφηγητή της ίδιας του της ιστορίας.

Η Διπλωματική με τίτλο «Χωρικές ραφές στο άκρο – μια διαδρομή μέσα από θραύσματα μνήμης στον βορρά της Καρπάθου» παρουσιάστηκε στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου από τους Μάριο Φωτόπουλο, Ξάνθιππο Φωτόπουλο & Ναταλία Κορωναίου, και έτυχε ιδιαίτερα θετικής ανταπόκρισης από την ακαδημαϊκή κοινότητα.

^[1]

Ένα δίκτυο διαδρομών και τέσσερις σταθμοί

Η πρόταση προτείνει την ανάδειξη και ενεργοποίηση του βόρειου τμήματος της Καρπάθου μέσα από ένα δίκτυο πεζοπορικών και θαλάσσιων διαδρομών που συνδέει τέσσερα κομβικά σημεία: την Αυλώνα, τη Βρουκούντα, το Τρίστομο και τη Σαρία.

Συγκεκριμένα, οι τρεις προτάσεις είναι:

«Το Αλώνι» στην περιοχή της Αυλώνας: Μια πλατεία–αμφιθέατρο, εμπνευσμένη από το παραδοσιακό αλώνι, λειτουργεί ως σημείο εκκίνησης των πεζοπορικών διαδρομών και τόπος συνάντησης των κατοίκων. Στο υπέδαφος δημιουργείται δεξαμενή συλλογής όμβριων υδάτων, τα οποία κατευθύνονται στις καλλιέργειες.

«Το Ίχνος» στην περιοχή της Βρουκούντας: Ένας χώρος ενημέρωσης για την πολιτισμική αξία της περιοχής. Η σύνθεση εμπνέεται από τη μορφολογία των λαξευτών μνημείων, με τον κάναβο να στρέφεται προς τη νεκρόπολη. Κατακόρυφες σχισμές διαρρηγνύουν το έδαφος και επιτρέπουν στο φως να εισχωρήσει, δημιουργώντας ένα παιχνίδι φωτός και σκιάς. Ένας χώρος που δεν περιορίζεται στην ενημέρωση, αλλά προσκαλεί τον επισκέπτη να βιώσει μια εμπειρία περισυλλογής και να αναστοχαστεί πάνω στη διαδρομή της ζωής και την έννοια του θανάτου.

Η «Ρωγμή» στην περιοχή του Τρίστομου: Ένας χώρος ενημέρωσης για τη Σαρία, τη χλωρίδα, την πανίδα και τον πολιτισμό της. Τοποθετείται απέναντι από το νησί, λίγο πριν την προβλήτα, ενισχύοντας τον χαρακτήρα της μετάβασης χωρίς να παρεμβαίνει στο ίδιο το νησί. Το ήδη υπάρχον μονοπάτι υποβαθμίζεται σταδιακά, δημιουργώντας έναν χώρο προστατευμένο από τον δυνατό άνεμο, με τοιχεία που διαμορφώνουν ιδιαίτερη ατμόσφαιρα φωτός και σκιάς, διευκολύνοντας τον ενημερωτικό χαρακτήρα της διαδρομής. Στο τέλος, ο επισκέπτης αντικρίζει καδραρισμένη ολόκληρη τη Σαρία, έτοιμος πλέον να την ανακαλύψει.

^[5]

^[6]

Το «λεξικό του τόπου» ως εργαλείο σύνθεσης

Κεντρικό στοιχείο της πρότασης αποτελεί η συστηματική παρατήρηση και ανάλυση του τόπου. Από αυτή τη διαδικασία προέκυψε ένα «λεξικό του τόπου», ένα σύνολο εννοιών, μορφών, υλικών και χωρικών χαρακτηριστικών που λειτουργεί ως μεθοδολογικό εργαλείο στη συνθετική διαδικασία.

Οι αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις δεν επιβάλλονται στο τοπίο, αλλά λειτουργούν ως «χωρικές ραφές»: ήπιες παρεμβάσεις που συνομιλούν με τη φύση και ενσωματώνονται σε αυτή χωρίς να αλλοιώνουν τον χαρακτήρα της.

Κοινά χαρακτηριστικά των προτάσεων είναι:

• Η τοποθέτησή τους απέναντι από σημεία αναφοράς,
• Η έμφαση στη ροϊκότητα των μονοπατιών,
• Η ανεξαρτησία από δίκτυα ηλεκτροδότησης,
• Η πλήρης και διακριτική ενσωμάτωσή τους στο φυσικό τοπίο.

Στόχος είναι οι κατασκευές να αφομοιώνονται από το τοπίο και να ενισχύουν την εμπειρία του περιπατητή, αναδεικνύοντας παράλληλα το πολιτισμικό και φυσικό απόθεμα της βόρειας Καρπάθου.

^[7]

^[8]

Από το ΕΜΠ στα βραβεία Grail

Η Διπλωματική εργασία εκπονήθηκε υπό την επίβλεψη της κας Σοφίας Τσιράκη, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στη μεθοδολογική συγκρότηση και εμβάθυνση της εργασίας. Ιδιαίτερα τιμητική υπήρξε η παρουσία του ομότιμου καθηγητή του ΕΜΠ, κου Τάσου Μπίρη, κατά την ημέρα της παρουσίασης. Η συζήτηση που αναπτύχθηκε ανέδειξε τη σημασία της σχέσης αρχιτεκτονικής και τόπου, καθώς και τον ρόλο της μνήμης και του τοπίου στη σύγχρονη αρχιτεκτονική σκέψη.

Η πρόταση έτυχε θετικής ανταπόκρισης τόσο σε ακαδημαϊκό όσο και σε ευρύτερο αρχιτεκτονικό πλαίσιο, γεγονός που οδήγησε στη συμμετοχή της στα Βραβεία Αρχιτεκτονικής Grail Awards 2026. Εκεί, το έργο διακρίθηκε με Πρώτο Βραβείο στην κατηγορία του, επιβεβαιώνοντας την αξία του ως μια ολοκληρωμένη αρχιτεκτονική πρόταση με έντονο υπόβαθρο περιβαλλοντικής ευαισθησίας και πολιτισμικής σημασίας.

Η πρόταση αυτή έλαβε επίσης αξιοσημείωτη προβολή από άλλα μέσα, όπως το περιοδικό Lifo, τα ενημερωτικά μέσα mononews , newmoney και την Archisearch.

Η σχέση της ομάδας με την Κάρπαθο

Η σχέση της ομάδας με την Κάρπαθο διαμορφώθηκε μέσα από μακρόχρονη παρουσία και βιωματική επαφή με το τοπίο και το δομημένο περιβάλλον του νησιού.Ο Μάριος και ο Ξάνθιππος Φωτόπουλος ανέπτυξαν δεσμό με τον τόπο μέσω της διαχρονικής παρουσίας της οικογένειάς τους. Οι γονείς τους, Εμμανουήλ Φωτόπουλος και Μαρία Παπαδημητρίου, ως αρχιτέκτονες και ιδρυτές του γραφείου EFTEKTON Architects & Engineers, θεμελίωσαν τη σύνδεση της οικογένειας με την τοπική αρχιτεκτονική και την πολιτισμική ταυτότητα της Καρπάθου.

Η Ναταλία, ο Μάριος και ο Ξάνθιππος επισκέφθηκαν επανειλημμένα το νησί κατά τη διάρκεια των σπουδών τους. Καθοριστική υπήρξε η εμπειρία της επίσκεψης στη Σαρία, η οποία ενίσχυσε το ενδιαφέρον τους για το βόρειο τμήμα της Καρπάθου και διαμόρφωσε ένα κοινό πλαίσιο αναζήτησης γύρω από τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της περιοχής.